ریسک های مالی و غیرمالی بانک ...

به نام خدا

عنوان مقاله : بررسی ریسک های مالی و غیر مالی بانک ....

مدرس : آقای دکتر ...

تهیه کننده : محمد جواد خلج

موسسه عالی بانکداری

سال 1390

مقدمه 

          ریسک پذیری بخش جدایی ناپذیر هر کسب و کاری است . همچنانکه پیتر دراکر اندیشمند بزرگ   مدیریت ، در دهه 1970 عنوان کرد" فعالیت اقتصادی یعنی به کار گیری منابع کنونی برای یک آینده نامطمئن ". تنها چیزی که در مورد آینده قطعی است ، عدم اطمینان و ریسک است . بررسی های تاریخی که توسط دکتر دراکر انجام شده بود ، نشان می داد دستیابی به عملکرد اقتصادی بهتر همواره با عدم اطمینان بیشتر همراه بوده است یا به عبارت دیگر ، با ریسک پذیری بیشتر . 

         نتیجه نهایی برنامه استراتژیک باید ایجاد ظرفیت برای پذیرش ریسک های بیشتر باشد . زیرا این تنها راه توسعه هر بنگاه است . هر چند ، برای گسترش این ظرفیت ، شرکتها باید ریسکهایی را که می پذیرند ، بشناسند . شرکتها به جای آنکه خود را بر اساس حدس و گمان یا شایعه در عدم اطمینان غوطه ور کنند ، باید قادر به انتخاب عقلایی ریسک ها و سپس مدیریت آنها باشند . امروزه به ندرت سازمان یا شرکتی می توان یافت که اهمیت مدیریت فعالانه ریسک را درک نکرده باشد .

         با توجه به ماهیت کسب و کار موسسات مالی ، مدیریت ریسک برای این نوع شرکتها از اهمیت ویژه ای برخوردار است . این موسسات با ریسکهای مهمی همچون ریسک بازار ( نظیر ریسک نرخ ارز ، نرخ سود و قیمت سهام ) ، ریسک اعتباری و ریسک عملیاتی ( مانند ریسک فناوری اطلاعات ، نیروی انسانی و فرآیندها ) مواجه اند که باید آنها را شناسایی و مدیریت نمایند . 

         بانک .... که از بانکهای تخصصی در زمینه .... و امور مربوط به .... می باشد در چند سال گذشته با گسترش و تنوع بخشی به فعالیت بانکداری خود ، همواره از بانکهای فعال و تاثیر گذار در صنعت بانکداری ایران بوده است . 

       

ادبیات تجربی و نظری مدیریت ریسک 

          برای درک طبیعت ریسک ، ابتدا باید آن را تعریف نمود . به طور کلی ریسک یعنی احتمال متحمل شدن زیان . این تعریف شامل دو جنبه اصلی از ریسک است : 

مقدار زیان

عدم اطمینان    

      ولی سومین جنبه آن ، یعنی انتخاب به صورت ضمنی مورد اشاره قرار می گیرد . منظور از انتخاب ، چگونگی توجه نمودن به آن است . ریسک مفهومی احتمالی و آماری بوده و به تصمیم گیری در شرایط عدم اطمینان اطلاق می شود . درتعریفی دیگر ریسک عدم اطمینان از رسیدن به نتایج مورد انتظار می باشد. ریسک جز لاینفک کلیه فعایت ها بوده و گریز ناپذیر می باشد . به جای دوری جستن ، باید آن را شناسایی و کنترل کرد . در این خصوص دو رویکرد مد نظر قرار می گیرد که شامل رویکردهای کلان و خرد می باشد . جهت اندازه گیری ریسکها از دو روش سنتی و مدرن استفاده می شود که در مباحث آتی در مورد آنها بحث خواهد شد . به طور کلی ریسکها در صنعت بانکداری به دو دسته ریسکهای مالی و غیر مالی طبقه بندی می شوند که در ذیل جداگانه به تعاریف و انواع آنها می پردازیم . 

     الف -  ریسک مالی : آن دسته از ریسکهایی که در آنها هم احتمال سود هست و هم زیان و شامل ریسکهای اعتباری ، ریسک نرخ بهره ، ریسک نقدینگی ، ریسک بازار و کفایت سرمایه می باشد . 

ریسک اعتباری : ریسک ناشی از ورشکستگی و عدم توانایی مشتری در بازپرداخت اصل و فرع تسهیلات . 

ریسک نرخ بهره : تغییرات در نرخ بهره که می تواند بر ارزش بازار و سودآوری بانک تاثیر بگذارد . نوسانات نرخ بهره بازار منجر به دو ریسک برای بانک می شود : ریسک نرخ سرمایه گذاری مجدد و ریسک قیمت ( تغییرات در ارزش یا قیمت دارایی ها و بدهی ها )

ریسک نقدینگی : مخاطره ای است که بانکها نمی توانند پرداخت های خود را به دلیل مشکلات نقدینگی پوشش دهند . 

ریسک بازار : واژه عمومی برای تغییرات قیمت بازار ( ریسک های نرخ بهره ، قیمت سهام ، نرخ ارز و قیمت کالا ) می باشد . 

کفایت سرمایه : میزان حداقل سرمایه گذاری برای پوشش ریسک اعتباری ( بال 1 ) ، حداقل سرمایه لازم برای پوشش ریسک اعتباری ، عملیاتی و بازار ( بال 2 )

     ب – ریسک غیر مالی : فقط احتمال طیان در آنها وجود دارد و  به دو گروه ریسکهای خالص و عملیاتی تقسیم می شود . 

     ریسک خالص : احتمال زیان وجود دارد ولی شانسی برای منفعت وجود ندارد . 

     ریسک عملیاتی : طبق تعریف کمیته بال در سال 1994 در نشریه رهنم.دهای مدیریت ریسک عبارت است از : "ریسک زیان غیر منتظره ناشی از ناکارآمدی سیستم های اطلاعاتی و یا کنترل های داخلی است"  هافمن ، مدیر ریسک سابق اتحادیه بانکداران اذعان می کند که " ریسک عملیاتی به منزله ریسک های مربوط به تمام مراحل فرایند کسب و کار ، از آغاز تا اجرا و تحویل محصول به مشتری است و قلمروی آن سراسر گستره سازمان ، از ادارات ستادی تا ادارات میانی و صف را در بر می گیرد ".

تفاوت ساختاری بین انواع ریسک ها در جدول شماره 1 و ابعاد ریسک یک حادثه در جدول شماره 2 نشان داده شده است . 

                                           جدول شماره 1 -2 – تفاوت ساختاری ریسک ها

انواع ریسک حداکثر تعداد زیانها آسیب عناصر پرتفوی طبقات ریسک سطح مشاهده

ریسک بازار تعداد اوراق بهادار ارزش بازار اوراق بهادار ریسک نرخ بهره و نرخ ارز میزمعامله پرتفوی

ریسک اعتباری تعداد وام حجم اعتبار وام ها بخش ها پرتفوی وام

ریسک عملیاتی نامحدود نامحدود فرایند ها طبقات حادثه منطقه کسب و کار

 

                                      جدول شماره 2 – 2 ابعاد ریسک یک حادثه

ابعاد ریسک حادثه توضیحات

احتمال احتمال اینکه حادثه در یک دوره زمانی خاص روی دهد چقدر است ؟

اثر وقوع حادثه چه تاثیری بر کسب و کار سازمان به جای خواهد گذاشت ؟

بحرانی بودن مقیاسی تقریبی از ریسک حادثه است .

ساختار زمانی حادثه اینکه حادثه در طی زمان چگونه آشکار می شود ؟

عدم اطمینان اینکه با چه دقتی می توان جنبه های گوناگون ریسک حادثه را پیش بینی کرد ؟

 

   با توجه به تعاریف کلی از انواع ریسک ، روشهای اندازه گیری و روش مدیریت آنها و با توجه به ارتباط ریسک با بازدهی شرکت می توانیم به افزایش ارزش و سودآوری سازمان کمک کنیم . از این رو امروزه موضوع مدیریت ریسک از جایگاه ویژه ای برخوردار است به طوری که در برخی تعاریف " مدیریت سازمان " را با " مدیریت ریسک " یکسان می دانند .                                                        

                   

3 – روش شناسی 

     روش شناسی این گزارش مدیریتی جهت بررسی ریسکهای مالی و غیر مالی بانک .... مبتنی بر تحلیل روند ، تحلیل نسبتها ، تحلیل قیاسی و هیستوگرام شاخص ریسک نسبتهای سود آوری و روش مدرن به شرح ذیل می باشد. 

     الف) جهت اندازه گیری ریسک اعتباری ازنسبت سنتی ریسک اعتباری استفاده شده است . 

                                                                       100 *(جاری غیر تسهیلات مانده)/(اعطایی تسهیلات کل مانده)  = نسبت سنتی ریسک اعتباری

    ب) جهت اندازه گیری ریسک نرخ بهره از روش تحلیل شکاف(GAP) و خالص درآمد بهره ای استفاده شده است . 

    ج) جهت اندازه گیری ریسک نقدینگی از روش محاسبه نسبت ها مانند نسبت وجوه نقد ، نسبت سپرده های دیداری ، نسبت سپرده های فرار و نسبت سپرده های بلند مدت استفاده شده است . 

    د) جهت اندازه گیری ریسک عملیاتی از روش شاخص پایه استفاده شده است . 

    ه) جهت اندازه گیری ریسک کفایت سرمایه از نسبت کفایت سرمایه استفاده شده است . 

                                                                                  100 *(پایه سرمایه)/(ریسک به موزون های دارایی)  = کفایت سرمایه

     و) جهت اندازه گیری شاخص های ریسک و ورشکستگی از تحلیل روند و مقایسه صورت های مالی مانند اقلام عمده دارا ها و بدهی ها ، انحراف معیار ، نرخ رشد متوسط سالانه بازده دارایی ها ( ROA) و بازده حقوق صاحبان سهام ، حاشیه سود و ... استفاده شده است . 

                                                                                                                                                                                     

  4- داده ها 

     داه های این گزارش مربوط به صورتهای مالی بانک .... بین سالهای 1385 الی 1389 میباشدکه اطلاعات آن در پیوست شماره 1 الی 9 ارایه شده است . همچنین خلاصه اقلام عمده صورتهای مالی به شرح جدول شماره 1-4  می باشد .

جدول شماره1-4 - داده های بانک .... 1385 تا 1389 ( ارقام به میلیارد ریال )

شرح 1385 1386 1387 1388 1389

نقد 472 546 1860 1564 2662

تسهیلات اعطایی بخش دولتی 4342 3941 5854 9389 15063

تسهیلات اعطایی بخش غیر دولتی 96733 112276 123861 141355 165796

اوراق مشارکت و سایر اوراق 1041 665 978 498 115

جمع دارایی ها 145236 163883 181210 209817 251047

تعهدات مشتریان بابت اعتبارات اسنادی 4027 7238 18197 24547 40930

تعهدات مشتریان بابت ضمانت نامه ها 703 930 1731 2839 1874

سایر تعهدات 9512 18810 19168 27356 31845

جمه اقلام زیر خط ترازنامه 28089 43389 57121 73278 94062

بدهی به بانک مرکزی 25503 37570 41602 40074 65409

سپرده های دیداری 33341 37328 35506 35927 34625

سپرده های سرمایه گذاری کوتاه مدت 11839 19462 25200 32469 34159

سپرده های سرمایه گذاری بلند مدت 23906 15905 19818 32412 39336

مانده مطالبات سررسیدگذشته،معوق و مشکوک الوصول 18836 21531 28245 37187 38073

جمع درآمدها 8562 11858 12415 12033 15827

هزینه های مالی 3226- 3891- 2350- 3776- 5247-

جمع کل هزینه ها 8860- 11644- 11880- 12615- 15780-

سود ( زیان ) خالص 377- 214 535 582- 47

تعداد شعب 1847 1864 1868 1901 1909

تعداد ATM   ( دستگاه ) 682 981 1151 1372 1936

تعداد کارت های بانکی صادره 2315343 5218774 8140156 9433323 12401063

   برآوردهای انجام شده نشان می دهد که دارایی های بانک .... طی سال های 1385 تا 1389 به طور متوسط سالانه 7/14% رشد پیدا کرده است . 

    شاخص رشد متوسط سالانه طی سال های مذکور برای آن بانک به ترتیب برای :

          وجوه نقد 54%  ،

         تسهیلات اعطایی بخش دولتی 47/36% ،

         تسهیلات اعطایی بخش غیر دولتی 42/14% ،

          مانده مطالبات سررسید گذشته ، معوق و مشکوک الوصول 23/19% ،

         بدهی به بانک مرکزی 55/26% ، 

        سپرده سرمایه گذاری بلند مدت 25/13% ، 

        سپرده سرمایه گذاری کوتاه مدت 33/30% ،

        تعهدات مشتریان بابت اعتبارات اسنادی 5/78% و

        اعتبارات اسنادی   ( LC) 45/44 %  بوده است . 

     

5 – نتایج برآورد

1 – 5 – نتایج برآورد ریسک اعتباری 

    بر اساس روش شناسی معرفی شده در بخش سوم ( نسبت سنتی ریسک اعتباری ) ، نتایج محاسبه ریسک اعتباری بانک .... طی سال های 1385 تا 1389 ، به شرح جدول شماره  1-1-5 می باشد . 

 

                                  جدول شماره 1-1- 5 –نسبت سنتی ریسک اعتباری

شرح 1385 1386 1387 1388 1389

ریسک اعتباری ( درصد ) 09/20 32/19 48/23 19/27 46/23

نرخ متوسط رشد ----- 77/0- 16/4 71/3 73/3-

 

    همان طور که در جدول فوق مشخص است ، بیشینه نسبت سنتی ریسک اعتباری برای این بانک مربوط به سال 1387 و کمینه آن مربوط به سال 1386 می باشد . همچنین بالاترین درصد تغییرات در جهت افزایش این نسبت بین سالهای 1386 – 1387 برابر 16/4% و در جهت کاهش این نسبت بین سالهای 1388-1389 برابربا 73/3-% می باشد . 

2 – 5 – نتایج برآورد ریسک نرخ بهره 

     بر اساس روش شناسی معرفی شده در بخش سوم ،نتایج محاسبات ریسک نرخ بهره در بانک .... طی سالهای 1385 تا 1389 ، به شرح جدول شماره1- 2- 5 می باشد . 

                               جدول شماره 1-2- 5 – نتایج برآورد ریسک نرخ بهره 

شرح 1385 1386 1387 1388 1389

RSA 102650 117129 131550 152086 181905

RSL 35745 35367 45018 64881 73495

RSA/RSL 2.78 3.311 2.92 2.34 2.47

GAP 66905 81762 86532 87205 108410

تغییراتNII 669- 817- 865- 872- 1084-

 

     همان طور که در جدول فوق مشهود است نسبت حساسیت برای این بانک بزرگتر از یک بوده و در نتیجه شکاف ( GAP ) مثبت می باشد . با توجه به سیاست های بانک مرکزی در خصوص کاهش نرخ بهره در کلیه محاسبات تغییرات نرخ بهره برابر (1-) در نظر گرفته شده و در نتیجه تغییرات خالص درآمدهای بانک به دلیل این سیاست همواره در حال کاهش بوده است . بیشینه این کاهش تغییرات خالص درآمدهای بانک مربوط به سال 1389 و کمینه آن مربوط به سال 1385 می باشد . رشد متوسط سالانه برای دارایی های حساس به نرخ بهره بین سالهای مذکور برابر 15.37% ، بدهی های حساس به نرخ بهره 19.74% و کاهش تغییرات خالص درآمدهای بانک 13%  می باشد . بیشینه نسبت حساسیت به نرخ بهره مربوط به سال 1386 و کمینه آن در سال 1388 است . 

3 – 5 – نتایج برآورد ریسک نقدینگی 

     بر اساس روش شناسی معرفی شده در بخش سوم  ، نتایج محاسبات به شرح ذیل می باشد . 

محاسبه نسبت وجوه نقد به کل سپرده های بانک .... طی سال های 1385 الی 1389 به شرح جدول شماره 1 - 3- 5  می باشد . 

                              جدول شماره  1-3-5 – نسبت وجوه نقد به کل سپرده ها

شرح 1385 1386 1387 1388 1389

نسبت (درصد) 0.539 0.586 1.805 1.255 1.994

نرخ رشد متوسط ----- 0.047 1.219 0.55- 0.739

 

با توجه به جدول فوق ، بیشینه این نسبت مربوط به سال 1389 و کمینه آن مربوط به سال 1385 می باشد . بالاترین درصد رشد این نسبت بین سال های 1386-1387 می باشد . 

محاسبه نسبت سپرده های دیداری به کل سپرده های بانک .... طی سال های 1385 الی 1389 به شرح جدول شماره 2-3 - 5 می باشد . سپرده های دیداری از کم هزینه ترین سپرده ها برای بانک ها می باشند.

                جدول شماره 2 – 3 – 5- نسبت سپرده های دیداری به کل سپرده ها 

شرح 1385 1386 1387 1388 1389

نسبت (درصد) 38.09 40.11 34.47 28.84 25.29

نرخ رشد متوسط ----- 2.02 5.64- 5.63- 3.55-

 

     با عنایت به اعداد مندرج در جدول فوق ، بیشینه نسبت مذکور مربوط به سال 1386 و کمینه آن در سال 1389 می باشد . همچنین این نسبت طی سال های 1385 تا 1389 همواره روند منفی داشته و بالاترین درصد کاهش بین سال های 1386- 1387 می باشد . 

محاسبه نسبت سپرده های فرار به کل سپرده های بانک .... طی سال های 1385 الی 1389 به شرح جدول شماره 3 – 3 - 5  می باشد . این نسبت نشان می دهد میزان اتکا بانک به منابع بی ثبات تا چه میزان است . 

               جدول شماره 3 – 3 –  5 - نسبت سپرده های فرار به کل سپرده ها

شرح 1385 1386 1387 1388 1389

نسبت (درصد) 72.02 82.34 80.43 73.64 70.86

نرخ رشد متوسط ----- 10.32 1.91- 6.79- 2.78-

 

     با عنایت به اعداد مندرج در جدول فوق ، بیشینه نسبت مذکور مربوط به سال 1386 و کمینه آن در سال 1389 می باشد . به غیر از فاصله زمانی بین سال های 1385 – 1386 که این نسبت با درصد قابل توجه 10% رشد داشته در سال های بعد همواره با کاهش درصد رشد مواجه بوده ، به طوری که بین سال های 1387 – 1388 این کاهش برابر با 6.79-% بوده است . 

محاسبه نسبت سپرده های بلند مدت به کل سپرده های بانک .... طی سال های 1385 الی 1389 به شرح جدول شماره 4 – 3 -5  می باشد . این نسبت نشاندهنده اتکا بانک به منابع بلند مدت می باشد که در طی سال های مورد مطالعه در بانک .... رو به افزایش بوده است . این نوع از سپرده ها هزینه تامین مالی بالاتری نسبت به سپرده های کوتاه مدت و دیداری داشته ولی منابع قابل اتکاتری نسبت به آنها هستند . 

                   جدول شماره 4 – 3 –  5 - نسبت سپرده های بلند مدت به کل سپرده ها

شرح 1385 1386 1387 1388 1389

نسبت (درصد) 27.31 17.09 19.24 26.02 28.73

نرخ رشد متوسط ----- 10.22- 2.15 6.78 2.71

 

      با عنایت به اعداد مندرج در جدول فوق ، بیشینه نسبت مذکور مربوط به سال 1389 و کمینه آن در سال 1386 می باشد . به غیر از فاصله زمانی بین سال های 1385 – 1386 که این نسبت با درصد قابل توجه 10% کاهش داشته در سال های بعد همواره با افزایش درصد رشد مواجه بوده و بالاترین رشد بین سال های 1387 – 1388 برابر با 6.78% می باشد . 

4 – 5 – نتایج برآورد ریسک کفایت سرمایه

       بر اساس روش شناسی معرفی شده در بخش سوم ، نسبت کفایت سرمایه که از تقسیم سرمایه پایه بانک به دارایی های موزون شده بر حسب ریسک به دست می آید . طبق بخشنامه شماره 1966 مورخ 29/11/1380 بانک مرکزی ج . ا . ا. حداقل نسبت کفایت سرمایه برای کلیه بانک ها و موسسات مالی 8 درصد تعیین شده است . بانک مرکزی می تواند در مواردی که استانداردهای بین المللی و حفظ سلامت بانک ها و موسسات اعتباری اقتضا نماید حدود بالاتری را برای تمام یا برخی از بانک ها و موسسات اعتباری تعیین نماید . کارکرد اصلی این نسبت حمایت بانک در برابر زیان های غیرمنتظره ، حمایت از سپرده های بیمه نشده و نیز حمایت از سپرده گذاران و اعتبار دهندگان است . بدین لحاظ در قانون پولی و بانکی کشور نیز بر این ضرورت تاکید گردیده و در ماده 14 آیین نامه این قانون به این نسبت صریحا اشاره شده است . اصول کفایت سرمایه شامل موارد زیر است :

تمامی ریسک ها منجر به زیان های بالقوه ای می شوند .

تامین کننده مالی نهایی زیان های مزبور سرمایه بانک می باشد که عدم کفایت آن موجب ریسک کفایت سرمایه و متعاقبا ورشکستگی بانک می شود .

سرمایه می تواند به سطوح مورد نیاز با قابلیت جذب زیان های بالقوه ای که ناشی از تمامی ریسک ها است تبدیل شود .

        تعاریف زیر برای محاسبه این نسبت به شرح زیر ارایه می گردد :

سرمایه اصلی : اقلام تشکیل دهنده سرمایه اصلی عبارتند از سرمایه پرداخت شده ، اندوخته قانونی ، سایر اندوخته ها ( به جز اندوخته / ذخیره تجدید ارزیابی دارایی های ثابت و سهم متعلق به بانک ) ، صرف سهام و سود انباشته . 

سرمایه تکمیلی: اقلام تشکیل دهنده سرمایه تکمیلی عبارتند از ذخایر مطالبات مشکوک الوصول عمومی ، اندوخته / ذخیره تجدید ارزیابی دارایی های ثابت ، اندوخته ناشی از تجدید ارزیابی سهام 

سرمایه پایه : حاصل جمع سرمایه اصلی و سرمایه تکمیلی . 

    محاسبه سرمایه پایه بانک .... طی سال های 1385 الی 1389 به شرح جدول 1 – 4 – 5 می باشد . 

    جدول 1 – 4 – 5 – سرمایه پایه بانک .... 1385 – 1389 ( میلیارد ریال ) 

شرح 1385 1386 1387 1388 1389

سرمایه پرداخت شده 4416 4416

اندوخته قانونی 617 636

سایر اندوخته ها 55 55

صرف سهام 0 0

سود انباشته 954 195

جمع سرمایه اصلی 6042 5302

ذخایر مطالبات مشکوک الوصول عمومی 1740 2008

ذخیره تجدیدارزیابی دارایی ها 3605 3605

جمع سرمایه تکمیلی 5345 5613

سرمایه پایه 11387 10915 9546 9886 16950

     ضرایب ریسک 100 ، 50 ، 20 و 0 درصد با توجه به شاخص های ریسک و بازده دارایی ها و همچنین ضرایب تبدیل 100، 50 ، 20 و 0 درصد برای اقلام زیر خط ترازنامه با توجه به بخشنامه های بانک مرکزی اعمال می گردد . جدول 2 – 4 – 5  دارایی های موزون شده به ریسک بانک .... در طی سال های 1385 الی 1389 نشان می دهد . 

        جدول 2 – 4 – 5 – دارایی های موزون به ریسک 1385 – 1389 (میلیارد ریال)

عنوان 1385 1386 1387 1388 1389

نقد 0 0 0 0 0

مطالبات از بانک مرکزی 0 0 0 0 0

مطالبات از بانکها 1103.6 1540.2 1627.2 1653.2 2382

تسهیلات دولتی 0 0 0 0 0

تسهیلات غیردولتی 96733 112276 123861 141355 165796

اوراق مشارکت 0 0 0 0 0

مشارکت حقوقی 243 650 710 710 812

سرمایه گذاری مستقیم 103 103 103 103 97

سایر سرمایه گذاریها 188 159 44 31 22

داراییهای ثابت 7150 7822 8223 8525 9065

سایر داراییها 20368 22276 24202 30190 31429

اقلام در راه 6 . 419 0 0 0 8 . 511

جمع داراییها 126308.2 144826.2 158770.2 182567.2 210114.8

تعهدات مشتریان اعتبارات اسنادی 805.4 1447.6 3639.4 4909.4 8186

تعهدات مشتریان ضمانت نامه ها 6 .140 186 346.2 8 . 567 8 . 374

سایر تعهدات 4756 9405 9584 13678 15922.5

وجوه اداره شده 0 0 0 0 0

جمع اقلام زیر خط 5702 11038.6 13569.6 24265.4 24483.3

جمع موزون به ریسک 132010.2 155864.8 172339.8 206832.6 234598.1

 

محاسبه نسبت کفایت سرمایه برای بانک .... طی سال های 1385 الی 1389 به شرح جدول 3 – 4 – 5 می باشد . 

             جدول 3 – 4 – 5 – نسبت کفایت سرمایه بانک .... 1385-1389

عنوان 1385 1386 1387 1388 1389

کفایت سرمایه ( درصد ) 62/8 7 54/5 8/4 22/7

 

5 – 5 – نتایج روند شاخص های ریسک و بازدهی

     یکی از رزش های اندازه گیری ریسک بانک ها و موسسات مالی ، شاخص ریسک می باشد .که بر اساس رابطه (1) اندازه گیری می شود .  

RI = E (ROA) + CAP / S_ROA  (1)

     همانطور که از معادله (1) مشخص است شاخص ریسک تابعی از سه مولفه سودآوری ( نسبت استاندارد ROA)  عکس اهرم مالی ( نسبت سنتی کفایت سرمایه و نهایتا انحراف معیار بازدهی دارایی ها می باشد . شایان ذکر است با افزایش نوسانات بازدهی در ریسک بانک شاخص ریسک کاهش یافته که منجر به افزایش احتمال ورشکستگی بانک بر اساس رابطه (2) خواهد شد . 

   1/〖2(RI)〗^2  =  ρ (2)

     این در حالی است که با افزایش بازده مورد انتظار دارایی ها و یا نسبت کفایت سرمایه شاخص ریسک افزایش یافته که منجر به کاهش احتمال ورشکستگی بانک خواهد شد . 

     در جدول 1 – 5 – 5 روند بازده حقوق صاحبان سهام (ROE  ) ، حاشیه سود (PM  )، میزان به کارگیری دارایی ها ( AU ) ، اهرم مالی ( EM ) ، عکس اهرم مالی ( CAP  ) ، بازده انتظاری دارایی ها ( E(ROA ، انحراف معیار دارایی ها (SROA) ، شاخص ریسک (  RI) و همچنین شاخص ورشکستگی (ρ ) ارایه می شود . 

 

   جدول 1 – 5 – 5 – روند شاخص های ریسک و بازدهی بانک .... 1385 – 1389

عنوان 1385 1386 1387 1388 1389

EM 44/16 46/18 70/20 16/26 68/16

PM 403/4- 804/1 309/4 836/4- 296/0

AU 9/5 2/7 8/6 7/5 3/6

ROE 26/4- 41/2 11/6 25/7- 312/0

ROA 259/0- 13/0 295/0 277/0- 018/0

E(ROA) ---- ---- 055/0 027/0- 018/0-

SROA ---- ---- ---- ---- 045/0

CAP 0608/0 054/0 048/0 038/0 059/0

RI ---- ---- ---- ---- 911/0

ρ ---- ---- ---- ---- 602/0

 

 

6 – 5 – نتایج برآورد ریسک عملیاتی

     بر اساس روش شناسی معرفی شده در بخش سوم برای محاسبه ریسک عملیاتی از روش شاخص پایه  K_BIA استفاده میکنیم . در این روش جهت اندازه گیری ریسک عملیاتی ، متوسط سه سال درآمد ناخالص بانک بر مبنای ضریب ریسک 15% به عنوان میزان سرمایه لازم جهت پوشش ریسک عملیاتی مدنظر قرار می گیرد . محاسبه انجام شده در جدول شماره 1 – 6 – 5 ارایه می شود .

         جدول 1 – 6 – 5 – ریسک عملیاتی براساس روش شاخص پایه بانک ....

عنوان 1385 1386 1387 1388 1389

متوسط درآمدناخالص 377- 214 535 582- 47

K_BIA ریسک عملیاتی ---- ---- 6/18 35/8 0

جداول مربوط به ریسک عملیاتی به پیوست این مقاله ارایه می گردد .

7 – 5 – نتایج برآورد  ريسك بازار 

     ريسك بازار واژه عمومي برا ي تغييرات قيمت بازار محسوب مي شود. تغييرات قيمت بازار ناشي از تغييرات نرخ بهره ، تغييرات قيمت سهام، تغييرات نرخ ارز و تغييرات قيمت كالا مي باشد. 

     در اين مختصر به طور خاص به محاسبه ريسك بازار بانك كشاورزي  با رويكرد خرد ( مديريت دارايي ها و بدهي هاي ارزي ترازنامه ) مي پردازيم . به اين منظور به محاسبه خالص وضعيت باز ارزي بانك كشاورزي ( براي همه ارزها) براي سالهاي 1385 تا 1389 بانك مي پردازيم .

    تعريف وضعيت باز ارزي :

وضعيت باز ارزي براي هر ارز عبارتست از معادل ريالي مجموع داراييهاي ارزي و تعهدات ارزي مشتريان بانك  به هر ارز منهاي معادل ريالي مجموع بدهيهاي ارزي و تعهدات بانك به همان ارز. 

     واكنش وضعيت باز ارزها در برابر شوك از ناحيه واريانس نرخ ارز، ارزش داراييها و بدهي هاي ارزي بانك را تحت تاثير قرار داده و بانك را با ريسك قابل ملاحظه اي در ارزش دارايي ها و بدهي هاي ارزي مواجه مي- سازد.

     بانك مركزي به منظور كنترل ريسك ناشي از نوسانات نرخ ارز و همچنين نگه داشتن تعهدات ارزي كشور در محدوده مقدورات ارزي به طوري كه تعادل تراز پرداختهاي كشور حفظ شود اقدام صدور دستورالعمل ضوابط نظارتي و كنترلي وضعيت باز ارزي طي بخشنامه شماره 1345 مورخ 27/12/1382 نموده است.

حد مجاز وضعيت ارزي:

طبق بخشنامه شماره 274736/89 تاريخ 10/12/89 حد مجاز وضعيت باز ارزي تا پايان سال 1390 به شرح ذيل مي باشد:

حد مجاز وضعيت باز ارزي ( مثبت يا منفي ) براي ارز يورو حداكثر به ميزان 20 درصد سرمايه پايه بانك مي باشد.

  حد مجاز وضعيت باز ارزي ( مثبت يا منفي ) براي دلار آمريكا و ساير ارزها  حداكثر به ميزان 10 درصد سرمايه پايه بانك مي باشد.

حد مجاز وضعيت باز ارزي ( مثبت يا منفي ) براي كليه ارزها حداكثر به ميزان 30 درصد سرمايه پايه بانك مي باشد.

جدول شماره 1 – 7 -5 وضعیت باز ارزی بانک .... را در طی سال های 1385 الی 1389 نشان می دهد . 

 

جدول 1-7-5- وضعیت باز ارزی بانک .... 1385 – 1389 ( میلیارد ریال )

1389 1388 1387 1386 1385 شرح

71479 58796 44519 31940 26955

دارايي هاي ارزي + تعهدات مشتريان

73461 57732 45954 29183 23963

بدهي هاي ارزي+ تعهدات بانک

1982- 1064 1435- 2757 2992 وضعيت باز ارزي

16950 9886 9546 10915 11387 سرمايه پايه

69/11- 76/10 03/15- 25/25 27/26 درصد وضعيت باز ارزي / سرمايه پايه

 

6 – تحلیل نتایج

1 – 6 – تحلیل نتایج ریسک اعتباری 

     درتحلیل نتایج به دست آمده ، با توجه به اینکه استاندارد نسبت سنتی ریسک اعتباری حداکثر عدد 5 می باشد که این امر نشان دهنده بالا بودن ریسک اعتباری بانک .... و فاصله آن با استانداردهای تعریف شده است . کاهش تقریبا 4 درصدی ریسک اعتباری بین سال های 1388 تا 1389 عمدتا مربوط به رشد چشمگیر تسهیلات اعطایی ( مخرج کسر ) بوده تا کاهش مانده تسهیلات غیر جاری این بانک( صورت کسر ) . این امر نشاندهنده آن است که مدیران بانک .... باید برنامه ریزی دقیق با اولویت خاص در مورد وصول مطالبات داشته باشند . از طرفی بانک .... به عنوان یک بانک تخصصی که عهده دار تامین منابع مالی مورد نیاز بخش های کشاورزی کشور می باشد و بیش از 70% از اعتبارات خود را به این امر اختصاص می دهد با مشکلات و پیچیدگی های فراوان روبروست . شرایط صنعت کشاورزی در کشور مانند کشاورزی سنتی و کم بازده ، کمبود منابع آبی و خشکسالی های پیاپی ، تسهیلات تکلیفی دولتی و ... مواردی هستند که ریسک پذیری گیرندگان تسهیلات و به تبع آن بالا بردن ریسک اعتباری بانک .... را موجب می شوند . در زیر به نمونه هایی از تحقیقات انجام شده در این زمینه اشاره می شود . 

    عرب مازار و روئین تن ( 1385 ) در مقاله خود با استفاده از روش رگرسیون لاجیت ، اطلاعات کیفی و مالی تعدادی از شرکت های دریافت کننده وام از شعب بانک .... استان تهران طی سال های 1378 تا 1383 را مورد مطالعه قرار دادند . آنها دریافتند که عوامل اصلی مانند نوع فعالیت ، سابقه همکاری با بانک و میزان وام بر ریسک اعتباری مشتریان حقوقی بانک .... تاثیر معنی داری می گذارند و این امر عوامل فصل مشترک زیادی با عوامل موثر بر ریسک اعتباری مشتریان حقوقی سایر بانک ها دارد . 

      باقری و نجفی ( 1383 ) در مقاله تحقیقاتی خود با استفاده از تابع تجزیه و تحلیل تشخیصی با متغیر وابسته نرخ بازپرداخت از طریق 163 نمونه پرسشنامه در استان فارس عوامل موثر بر بازپرداخت وام های کشاورزی را بررسی کردند . آنها دریافتند که متغیرهای خسارات طبیعی ، درآمد مزرعه ، بیمه محصولات ، میزان پس انداز ، نظارت و سرپرستی کارشناسان بانک ، طول دوره بازپرداخت وام ، نوع فعالیت به کارگیری وام ، شاخص تنوع ، کثرت خریداران ، درآمد خارج از مزرعه ، سطح زیر کشت ، تحصیلات و سن وام گیرندگان از عمده ترین عوامل موثر بر تفاوت دو گروه بازپرداخت کننده و نکول کننده وام هستند . 

    سایر تحقیقات نشان می دهند که بیمه محصولات کشاورزی ، ضعف قدرت اجرایی بانک ، گرانی عوامل تولید ، مشکلات بازار فروش و خشکسالی از عوامل مهم نکول وام های بخش کشاورزی هستند . 

 

2 – 6 – تحلیل نتایج ریسک نرخ بهره

     با توجه به اینکه دارایی های حساس به نرخ بهره در بانک .... ظی سال های 1385 الی 1389 بزرگتر از بدهی های حساس به نرخ بهره بوده لذا نسبت حساسیت بزرگتر از یک می باشد و در نتیجه شکاف ( GAP ) همواره مثبت بوده است . بر اساس سیاست های بانک مرکزی در سال های اخیر مبنی بر کاهش نرخ بهره بانکی ، تغییرات خالص درآمد بانک و به تبع آن حاشیه سود رو به کاهش می باشد . 

 

3 – 6 – تحلیل نتایج ریسک نقدینگی

نسبت نقد به کل سپرده ها در بانک .... طی سال های 1385 الی 1389 همواره در حال افزایش بوده که نشان از سیاست های این بانک جهت رفع مشکل نقدینگی بانک دارد . 

نسبت سپرده های دیداری به کل سپرده ها در بانک .... طی سال های 1385 الی 1389 رو به کاهش بوده است . سپرده های دیداری از منابع ارزان قیمت تامین مالی هستند که این امر نشاندهنده آن است که تامین مالی این بانک رو به منابع هزینه زا می باشد که در آینده می تواند این بانک را با مشکل نقدینگی مواجه کند . از طرفی به این نسبت شاخص بحران نیز گفته می شود زیرا هر چه قدر این نسبت بزرگتر باشد مشتریان بیشتری تمایل به خارج کردن سپرده های خود دارند . 

نسبت سپرده های فرار به کل سپرده ها در بانک .... طی سال های 1385 الی 1389 رو به کاهش بوده که این امر کاهش ریسک نقدینگی بانک را در پی دارد . 

نسبت سپرده های مدت دار به کل سپرده ها در بانک .... طی سال های 1385 الی 1386 رو به کاهش و از سال 1386 الی 1389 رو به افزایش می باشد که این امر نشاندهنده آن است که تمایل این بانک به منابع بلند مدت رو به افزایش بوده و در نتیجه بانک .... می بایست مصارف خود را با آن تطابق دهد . 

4 – 6 – تحلیل نتایج ریسک کفایت سرمایه

     با توجه به اینکه نسبت کفایت سرمایه توانایی بانک را در پوشش بدهی های خود در شرایط اضطراری نشان می دهد ( هجوم سپرده گذاران برای دریافت سپرده ها ) هرچه این نسبت از میزان تعیین شده ( 8 درصد ) کمتر باشد ، بانک در شرایط مذکور آسیب پذیرتر خواهد بود . 

     با عنایت به اینکه نسبت مذکور حاصل تقسیم سرمایه پایه بانک به دارایی های موزون به ریسک میباشد کافی نبودن سرمایه بانک .... و رشد قابل ملاحظه دارایی های موزون به ریسک این بانک در سال های اخیر منجر به کاهش این نسبت شده است . گرچه بین سال های 1388 تا 1389 شرایط تا حدود زیادی بهبود یافته است . زیرا در بین این دو سال سرمایه پایه بانک تقریبا هفت هزار میلیارد ریال افزایش داشته است . 

5 – 6 – تحلیل نتایج ریسک بازار

     با توجه به بخشنامه های بانک مرکزی که حد مجاز وضعیت باز ارزی را برای کلیه ارزها حاکثر به میزان مثبت / منفی 30 درصد سرمایه پایه بانک قرار داده است ، بنابراین با عنایت به نتایج حاصل از محاسبات ، بانک .... در طی سال های 1385 الی 1389 در مدیریت وضعیت بازار ارزی موفق عمل کرده و محدوده مجاز را رعایت کرده است . 

7 – پیشنهادات 

      امروزه مدیریت ریسک در صنعت بانکداری از اهمیت فراوانی برخوردار است . بدین منظور سازمان ها و نهادهای بین المللی ناظر مانند کیته بال ، بانک ها را در سراسر دنیا ملزم به رعایت روش ها و مدل های مناسب جهت اندازه گیری و مدیریت ریسک می نمایند . بدین منظور پیشنهاداتی جهت بهبود کیفیت مدیریت ریسک در بانک .... اعلام می گردد .

گزارش کمیته ریسک بانک در بازه های زمانی 30 ، 60 ، 90 و 365 روزه به مدیر عامل ارایه گردد .

چگونگی تامین منابع مالی بانک مورد بررسی قرار گرفته و وجوه استقراضی از بانک مرکزی از درصد مشخصی از کل سرمایه بیشتر نشود .

با توجه به فعالیت این بانک در زمینه کشاورزی کشور و شرایط خاص این صنعت پیشنهادات ذیل ارایه می گردد :

سیستم جامع اعتبار سنجی بانک فعال شده و اعتبارگیرندگان اعتبارسنجی شوند .

محصولات کشاورزی بیمه شوند .

نوع به کارگیری وام توسط اعتبارگیرندگان مدام کنترل گردد .

در بخش آموزش کشاورزان برای به کارگیری شیوه های نوین کشاورزی با دولت و وزارتخانه های مربوط ،گروه های تخصصی تشکیل گردد .

ایجاد طرح های ضربتی در بانک به منظور وصول مطالبات بانک و ایجاد فضای رقابتی برای شعب . 

به منظور مدیریت ریسک کفایت سرمایه بانک پیشتهادات زیر اعلام می گردد :

تامین و تزریق منابع به بانک برای افزایش سرمایه

وضع مقررات و الزاماتی مانندحد اعطای تسهیلات به نسبت سرمایه و اندوخته ها و همچنین حد داراییهای ثابت مورد نیاز به نسبت سرمایه و اندوخته های آزاد و مشخص نمودن محدوده عملیات مربوط به اقلام زیر خط ترازنامه . 

تعیین حد اعتباری برای مدیریت ها و شعب . 

رها سازی بانک از تسهیلات تکلیفی .

مدیریت راهبردی تفاوت بین میانگین دیرش دارایی ها و میانگین دیرش بدهی ها .

با عنایت به قوانین کمیته بال 2 در خصوص ملحوظ نمودن ریسک عملیاتی در محاسبه ریسک کفایت سرمایه و از آنجا که ریسک عملیاتی خود شامل حوزه های اساسی مانند فناوری اطلاعات ، نیروی انسانی ، فرآیند و وقایع خارجی می باشد خصوصا اینکه این بانک درگیر مسایلی مربوط به کشاورزی مانند خشکسالی ، سیل ، زلزله و شرایط بازار کشاورزی است و بسیار تحت تاثیر این موارد قرار دارد ، اگر چه طبق قوانین بانک مرکزی ج . ا  . ا . قوانین بال 1 در صنعت بانکداری ایران قابل اجراست ولی پیشنهاد می گردد محاسبه ریسک عملیاتی به صورت کلی در بانک .... اجرایی گردد .