وندالیسم

وندالیسم به معنای تخریب کنترل نشده ی اشیاء و آثار فرهنگی با ارزش یا اموال عمومی است که به صورت عمدی،تکرار شونده و با انگیزه های خاص صورت می پذیرد و از ناهنجاری های اجتماعی است.انحرافی که میتوان آن را عکس العملی کینه توزانه نسبت به سختی ها،نا ملایمات و شکست ها نیز دانست. جامعه شناسان کسانی که مرتکب چنین اعمالی می شوند را «وندال» ،و گرایش به این اعمال را «وندالیسم»می خوانند .این کلمه بر گرفته از قوم ژرمن -اسلاو است که در قرن پنجم به ایتالیا یورش برده و موجب فروپاشی روم غربی شدند. مردمانی خشن و جنگ طلب و خرابکار که به سرزمین های اطراف رفته و به تخریب اموال دیگران و تاراج اموالشان می پرداختند.آنچه که تفاوت وندال های گذشته را با وندال های امروز مشخص می کند این است که وندال های کهن چیزی را ویران می کردند که متعلق به خودشان نبود اما مدرن ها آنچه را که جامعه خودشان ساخته است را نابود می کنند و این جای نگرانی دارد.وندالیسم را میتوان یک نوع بیماری و عقده دانست که بسته به میزان آن شدت و ضعف میابد.گاهی در حد دیوارنویسی،پنچر کردن خودروها،کندن به قصد یادگاری در تنه درختان است و گاهی با شکستن شیشه های مغازه ها در هرج و مرج شدت میابد.اینگونه نیست که بتوان برای واندال ها زمان و محیط خاصی تعریف کرد و محدودیت ندارد اما میتوان شروع آن را از وجود خرده فرهنگ های موجود در مهاجر نشینان  دانست.برخی از تخریب ها ی ناشی از وندالیسم هر روزه در جلوی چشمانمان است اما گاه به چشم تخریب به آن نگریسته نمی شود و این ناشی از عدم کفایت دانسته های موجود در باره ی وندالیسم است. در راستای مصادیق وندالیسم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:الصاق آگهی های تبلیغاتی ،فروش وسایل منزل و کلاسهای آموزشی در محل های غیرمجاز-نوشتن با اسپری به روی دیوار ها- چسباندن تراکت ها به تیر برق،باجه تلفن- پاره کردن صندلی اتوبوس ها-یادگاری نویسی در مکانهای عمومی-تخریب سطل های زباله و شیر آب پارک ها-تخریب وسایل ورزشی و بازی در پارک ها،و....که به جامعه صدمه ی فراوان زده و بار اضافه بردوش شهرداری ها به جا می گذارد.! علل وقوع وندالیسم ریشه در مشکلات تربیتی،فردی،فرهنگی و اجتماعی دارد و در بین دختران و پسران 10تا 25 سال مشاهده می شود و بیشترین آمار را پسران به خود اختصاص می دهند  که عمدتا عادت به برون ریزی خشم خود دارند .بسیاری از این دست تخریب ها در مدارس و غالبا از سوی دانش آموزان ضعیف در تحصیل نمودی آشکار دارد.این دست از جامعه ستیزی در ابتدا رفتاری انحرافی است و قابل کنترل اما رفته رفته به اعمال مجرمانه ای تبدیل می شود که در سیستم کیفری ایران مطابق  قانون مجازات اسلامی 6 ماه تا 3 سال حبس داشته و از آن به بعد جامعه به آن فرد برچسب مجرمیت می زند و تبعات بسیار منفی در زندگی نوجوان وجوان داشته و چه بسا از کنترل خارج خواهند شد.مطابق ماده ی 677قانون مجازات اسلامی«هرکس عمدا اشیاء منقول یا غیر منقول متعلق به دیگری را تخریب یا به هر نحوکلا یا بعضا تلف کند یا از کار بیندازد،به حبس از 6ماه تا 3 سال محکوم می شود ». آنچه که مقصود این مقاله است تحلیل بزه «وندالیسم »است که متفاوت از بزه ی«تخریب »می باشد.وندالیسم همانطور که در ابتدا گفته شد، یک عمل تکرارشونده و به عادت است و آن تکرار عمل وندالیستی است.یعنی برای اینکه یک فرد را «وندال»نامید،باید فعل خرابکاری و آسیب به اموال عمومی (دولتی یا غیردولتی)مکررا توسط آن فرد به انجام برسد در حالی که در جرم تخریب صرف آسیب به اموال شخص حقیقی یا حقوقی است است حتی اگر آن پاره کردن چند صفحه از دفاتر تجارتی باشد که عرف آن را مصداق بزه تخریب می داند ونمیتوان آن فرد را وندال خواند.بلکه صرفا مرتکب جرم تخریب موضوع  ماده ی 677 است و طبق همان ماده نیز مجازات می گردد.از این رو فقدان یک ماده ی مستقل برای این جرم احساس می شود.ماده ای که ضمن اشاره به شرایط فردی وندال مصادیق آسیب را نیز مشخص و مجازات مختص به آن را نیز تعیین کند. این درحالی است که برخی از حقوقدانان جرم انگاری وندالیسم را امری عبث و موجب تورم کیفری می دانند.در پاسخ باید گفت که گرچه نتیجه ی هر دو جرم «وندالیسم و تخریب» آسیب به اموال است اما این به معنای آن نیست که  مصادیق آن،شیوه ی دادرسی و میزان مجازات آن ها نیز یکسان باشد چرا که گاه با توجه به میزان آسیب و تکرار عمل در وندال باید به سوی تشدید مجازات نیز گام برداشت و این امر وجود یک ماده و یا چند تبصره را میطلبد..دلیل محکم تر برای جرم انگاری وندالیسم این است که این جرم انحرافی است که غالبا توسط نوجوانان 10تا 18 سال ارتکاب میابد و با جرم تخریب بزرگسالان متفاوت است و خلاء قانونی موجود ،موجب شده بزهکاری اطفال در تحلیل و برخورد با این بزه به  مشکل برخورد کند و به ناچار تکلیف را در قوانین مربوط به تخریب بطلبد که یقینا ماده 677برای این گروه سنی ماده ای شفاف و کافی نیست.در حالی که این بزه در قوانین کشور های دیگر برای نوجوانان جرم انگاری شده و این جرم انگاری موجب شده تا واکنش متناسب با آن را ارائه کنند. بدیهی است که برای مهار این پدیده ی ضد اجتماعی تنها نباید به قانون توسل جست که آن راه آخر است بلکه با اقدامات بازپرورانه ی فرهنگی ،اجتماعی و خانوادگی میتوان از آمار این دست جرایم کاست. پیشنهادات: - وندال ها که در تخریب اموال عمومی جامعه ی خود گام بر می دارند این حس را دارند که این اموال متعلق به آنان نیست و این کاهش پیوند اجتماعی موجب بروز رفتار وندالیستی می شود از این رو پیشنهاد می گردد تبلیغات به این موضوع سو پیدا کند که حس مسئولیت پذیری نسبت به دیگران و وسایل عمومی همچون وسایل شخصی خود تلقی گردد و از دیگر سو با اجرای برنامه های اجتماعی از سوی دولت و شهرداری ها اوقات فراغت جوانان را پرکرده ضمن آنکه برای انجام آن پاداشی چون کتاب ، تقدیرنامه و... در نظرگرفته شود تا زمینه ساز اشتیاق در مشارکت آنان گردد.از این رو هم ارتباط جوانان با جامعه پیوند خورده،اهمیت شهر و وسایل آن را دانسته با دریافت  پاداش نیز اثر مثبت سازنده فکری را نیز تلویحا کسب می نمایند. - به منظور جلوگیری از اثر گذاری منفی در ذهن جوانان بالقوه وندال،و به منظور جلوگیری از تحریک مجدد وندال های بالفعل برای تکرار عمل خود لازم است که وسایل خراب شده فوری اصلاح،تعمیر و یا بازسازی شوند. - از آنجایی که این جرم در میان دانش آموزان بسیار شایع است لازم است تا مسئولین مدارس،معلمان و... نسبت به انتقادات و بروز ناآرامی های دانش آموزان حساس بوده و به آن ها توجه نشان دهند تا این انحرافات در بطن خود خاموش  شده و به اجتماع به صورت مخرب تر راه نیابد. - به صورت مجرا احساس نیاز می شود تا مراکز تحقیقاتی و پیشگیری از  «وندالیسم»احداث شود تا به صورت علمی این جرم هم در داخل و هم در خارج مطالعه شده،مصادیق آن معین و در مراکز بتوان طرح های پیشگیرانه را ارائه و به اجرا رساند که در این طرح ها هم نیار به حمایت دولت و هم نیاز به مشارکت بخش خصوصی برای تامین هزینه ها می باشد. - لزوم تصویب طرحی چون تربیت نیروی مبارزه با وندالیسم از طریق همکاری موثر وسازمان یافته با اقدامات منحصر و مفید میان نیروی انتظامی به عنوان نهاد کنترل و نظارت کننده،شهر داری و شوراهای محلات به منظور  فرهنگ سازی مناسب به کنترل و حذف این پدیده ی غیرمتمدنانه. منابع: - - محسنی تبریزی، علیرضا(1383)مبانی روانشناسی اجتماعی، جامعهشناسی و روانشناسی رفتار وندالیستی در مباحث آسیب شناسی و کژرفتاری اجتماعی، چاپ اول، تهران: نشر آن - رمضانی، ناصر(1375)وندالیسم: بررسی موردی عوامل موثر بر پیدایی رفتارهای وندالیستی در میان برخی پسران 8تا12 سال ساکن منطقه حاشیه خطوط راه آهن در جنوب شهر تهران، پایاننامه کارشناسی ارشد: دانشگاه آزاد اسالمی، واحد تهران مرکز - بخارایی،احمد (1386)،جامعه شناسی انحرافا ت اجتماعی، تهران، انتشارات پژواک جامعه. - پترسون (1991) فقر ، نابرابري اقتصادي و ميـزان جرايم عمومي، ترجمة مجيد مساواتي آذر، تهران