شش کلاه تفکر یکی از روشهای جذاب پروش مهارت فکر است . از این روش هم برای حل بهتر مسائل شخصی خودمان می توانیم استفاده کنیم و هم برای برای مسائل در سطوح مختلف سازمانی.
روش کار بسیار ساده است . با قراردادی که ادوارد دوبونو مبدع این روش قرار داده است . برای یک گفتگو قوانین وضع می شود . و همه ی افراد تیم طبق آن قانون در بحث ها مشارکت می کنند .
هدف اصلی در شش کلاه تفکر پروش تفکر موازی است . یعنی ما بتوانیم به شکلی شفاف صادقانه نسبت به یک مساله ، خلاق ، مستند ، احساسی ، مثبت ، منفی و سازماندهی شده فکر کنیم.
در این روش مدیر جلسه ، ابتدا صورت مساله را دقیق و شفاف بیان می کند و سپس از شرکت کنندگان با نظمی طراحی شده می خواهد که فقط یک بخش از نظرات خودشان را بیان کنند .
به طور مثال وقتی کلاه زرد به شکل سمبلیک بر سر افراد است همه با روشن بینی و امید مساله را می بینند. با کلاه زرد افراد فقط هر نکتۀ مثبتی به ذهنشان رسید مطرح می کنند .
و بر عکس وقتی کلاه سیاه را بر سر دارند همه در مورد ریسک ها و نکات منفی صحبت میکنند.
با استفاده از روش شش کلاه تفکر ، شما و تیم شما یاد خواهید گرفت که چگونه از یک فرایند منظم برای تصمیم گیری بهتر استفاده کنید:
اینکه بدانیم تکنیک شش کلاه تفکر چیست، گام اول است و چطور کار می کند بسیار مفید است ، اما حتما وقعتی از آن در تصمیم گیری های فردی و سازمانی از آن استفاده کنید ، و به مرور در استفاده درست از آن تبحر پیدا کنید از میزان کارکرد عالی و معجزه آسای این تکنیک ساده متعجب خواهید شد.
ادوارد دبونو ، در زمینه پرورش مهارت های فکری یک اسطوره است و روشهای ساده و در عین حال کارهای او توانسته است به افراد و شرکت های بسیار کمک کند تصمیم های بهتری بگیرند.
اگر علاقمند هستید که استفاده از شش کلاه تفکر را در زمانی کوتاه و به شکل کاربردی بیاموزید دوره آموزشی شش کلاه تفکر می تواند یک انتخاب عالی باشد .
معمولا در جلسه های تصمیم گیری بر اساس شش کلاه تفکر با استفاده از ترسیم نقشه ذهنی می توانیم به نگاهی جامع و چند وجهی به مساله برسیم و این نگاه شانس ما را برای رسیدن به تصمیم های درست به شکلی قابل توجه افزایش می دهد.
تصور کنید در یک جلسه مهم هستید. یک نفر مدام نگرانیهایش را مطرح میکند، دیگری فقط از فرصتها میگوید، یکی دیگر احساساتی برخورد میکند و کسی هم اصلاً حرفی نمیزند. نتیجه؟ جلسهای آشفته، تصمیمی ضعیف، و وقتی هدررفته.
شش کلاه تفکر (Six Thinking Hats) روشی است که ادوارد دو بونو (Edward de Bono) — یکی از بزرگترین متفکران حوزه خلاقیت — طراحی کرد تا دقیقاً این مشکل را حل کند.
شش کلاه تفکر یک چارچوب ذهنی ساختارمند است که در آن، هر کلاه یک رنگ دارد و هر رنگ نمایانگر یک زاویه دید مشخص است. وقتی همه اعضای تیم «همزمان» یک کلاه میپوشند، تمرکز جلسه روی یک بُعد خاص میماند و تفکر عمیقتر، سریعتر و مؤثرتر میشود.
قانون طلایی: همه یک کلاه میپوشند، نه هرکس کلاه متفاوتی!
سوال اصلی: «چه اطلاعاتی داریم؟ چه اطلاعاتی نداریم؟»
کلاه سفید نماد بیطرفی و اطلاعات خالص است. وقتی این کلاه روی سر است، هیچ قضاوت، احساس یا نظری مطرح نمیشود. فقط آمار، داده و واقعیت.
کاربرد برای مدیران:
مثال عملی: «فروش ما در سه ماه گذشته 15%15\% کاهش داشته. رقیب اصلیمان 8%8\% رشد کرده. بودجه تبلیغات ما نسبت به سال قبل 20%20\% کمتر شده.»
سوال اصلی: «احساس من درباره این موضوع چیست؟»
کلاه قرمز به احساسات، شهود و غریزه فضا میدهد. نیازی به توضیح یا توجیه نیست. احساست را بگو، همین.
کاربرد برای مدیران:
مثال عملی: «من نسبت به این پروژه یک حس ناخوشایند دارم. نمیتوانم دلیلش را توضیح دهم، اما چیزی درست نیست.»
نکته مهم برای مدیران: بسیاری از مدیران شهود قوی دارند اما در جلسات رسمی آن را نادیده میگیرند. کلاه قرمز به این شهود ارزش رسمی میدهد.
سوال اصلی: «چه اشکالی دارد؟ چه خطراتی وجود دارد؟»
کلاه مشکی منتقدانهترین کلاه است. این کلاه ریسکها، مشکلات و دلایل شکست احتمالی را آشکار میکند.
کاربرد برای مدیران:
مثال عملی: «اگر این محصول را لانچ کنیم و بازار آماده نباشد، بیش از 500500 میلیون تومان ضرر میکنیم. رقبا هم میتوانند همین محصول را با قیمت کمتر عرضه کنند.»
⚠️ هشدار: کلاه مشکی قویترین و پرکاربردترین کلاه در ذهن اکثر مدیران ایرانی است! مراقب باشید تمام جلسه با این کلاه نگذرد.
سوال اصلی: «چه مزایایی دارد؟ چرا میتواند موفق شود؟»
کلاه زرد نماد خوشبینی منطقی است. نه توهم، بلکه جستجوی آگاهانه برای ارزشها و فرصتها.
کاربرد برای مدیران:
مثال عملی: «این بحران میتواند فرصتی برای بازسازی برند ما باشد. مشتریانی که از رقبا ناراضی هستند، همین الان آماده جذب هستند.»
سوال اصلی: «چه ایدههای جدیدی وجود دارد؟ راهحلهای خلاقانه کدامند؟»
کلاه سبز فضای تفکر خلاق و بدون محدودیت است. هیچ ایدهای احمقانه نیست. هر پیشنهادی ارزش شنیدن دارد.
کاربرد برای مدیران:
مثال عملی: «چه میشود اگر به جای فروش محصول، آن را اجاره دهیم؟ یا مدل اشتراکی راهاندازی کنیم؟»
سوال اصلی: «کجای جلسه هستیم؟ چه کلاهی بعد باید بپوشیم؟»
کلاه آبی کلاه مدیر جلسه است. این کلاه فرآیند تفکر را کنترل میکند، نه محتوای آن.
کاربرد برای مدیران:
مثال عملی: «ما ۱۵ دقیقه با کلاه سفید کار کردیم. حالا ۱۰ دقیقه کلاه مشکی میپوشیم. سپس کلاه زرد.»
💡 نکته حرفهای: معمولاً مدیر ارشد جلسه، کلاه آبی میپوشد. اما این نقش را میتوان به یک فاسیلیتاتور حرفهای سپرد.
اگر علاقمند هستید که استفاده از شش کلاه تفکر را در زمانی کوتاه و به شکل کاربردی بیاموزید دوره آموزشی شش کلاه تفکر می تواند یک انتخاب عالی باشد .
قبل از جلسه مشخص کنید:
برای تصمیمگیری استراتژیک:
آبی→سفید→سبز→زرد→مشکی→قرمز→آبی
برای حل مسئله بحرانی:
آبی→سفید→قرمز→مشکی→سبز→زرد→آبی
برای ارزیابی پروژه جدید:
آبی→سفید→زرد→مشکی→سبز→آبی
| مزیت | توضیح |
|---|---|
| جلسات کوتاهتر | تمرکز روی یک موضوع در هر لحظه، از پراکندگی جلوگیری میکند |
| تصمیمهای قویتر | همه زوایا بررسی میشوند، نه فقط زاویه غالب |
| کاهش تعارض | بحث درباره ایدهها جایگزین بحث بین افراد میشود |
| خلاقیت بیشتر | فضای امن برای ایدهپردازی ایجاد میشود |
| مشارکت همه | افراد ساکتتر هم نظر میدهند |
این روش موازی است، نه نقشآفرینی. همه باید همزمان یک کلاه بپوشند.
شش کلاه تفکر برای تمام تصمیمات مهم کاربرد دارد، نه فقط بحرانها.
در فرهنگ مدیریتی ما، ابراز احساسات ضعف تلقی میشود. این اشتباه است. شهود مدیران دارایی سازمانی است.
بدون فاسیلیتاتور مشخص، جلسه به سرعت از مسیر خارج میشود.
سناریو: شرکت شما میخواهد تصمیم بگیرد آیا وارد بازار جدید شود یا نه.
🔵 کلاه آبی (5 دقیقه):
«هدف امروز: تصمیمگیری درباره ورود به بازار استانهای شمالی. ابتدا با کلاه سفید شروع میکنیم.»
⚪ کلاه سفید (10 دقیقه):
«جمعیت هدف: 4.24.2 میلیون نفر. رقبا: 33 برند فعال. سهم بازار قابل کسب: حدود 12%12\%. هزینه ورود: 22 میلیارد تومان. زمان سودآوری: 1818 ماه.»
🟡 کلاه زرد (8 دقیقه):
«بازار اشباع نشده. مشتریان از رقبا ناراضی هستند. برند ما در تهران شناختهشده است. میتوانیم از این مزیت استفاده کنیم.»
⚫ کلاه مشکی (8 دقیقه):
«لجستیک پیچیده است. تیم فروش ما برای این بازار آماده نیست. ریسک ارزی در تأمین مواد اولیه وجود دارد.»
🟢 کلاه سبز (10 دقیقه):
«چه میشود اگر با یک توزیعکننده محلی شریک شویم؟ یا ابتدا یک آزمایش 33 ماهه داشته باشیم؟»
❤️ کلاه قرمز (5 دقیقه):
«من هیجانزده هستم. احساس میکنم این فرصت خوبی است. اما مدیر عملیات نگران است.»
🔵 کلاه آبی (5 دقیقه — جمعبندی):
«تصمیم: ورود آزمایشی با شراکت توزیعکننده محلی، با بودجه 500500 میلیون و ارزیابی 33 ماهه.»
نتیجه: در کمتر از یک ساعت، یک تصمیم استراتژیک جامع و مستند گرفته شد.
یک تصمیم شخصی یا کاری را انتخاب کنید و با هر شش کلاه به آن فکر کنید. آن را بنویسید.
یک جلسه در هفته را کاملاً با شش کلاه اجرا کنید. حتی اگر مسئله کوچکی باشد.
کتاب «Six Thinking Hats» نوشته ادوارد دو بونو را بخوانید. ترجمه فارسی آن با عنوان «شش کلاه فکری» در بازار موجود است.
اکثر مدیران بهصورت ناخودآگاه یک یا دو کلاه را ترجیح میدهند. بعضی مدام کلاه مشکی دارند (همیشه نگران ریسک)، بعضی کلاه زرد (همیشه خوشبین)، و بعضی کلاه قرمز (احساساتی).
شش کلاه تفکر به شما یاد میدهد که:
مدیری که شش کلاه تفکر را در فرهنگ سازمانش نهادینه میکند، یک مزیت رقابتی واقعی ساخته است.
آیا تاکنون از شش کلاه تفکر در جلسات خود استفاده کردهاید؟ تجربهتان را در بخش نظرات به اشتراک بگذارید.
تجربه ما نشان داده است سازمانهایی که از این روش برای تصمیم گیری هوشمندانه استفاده می کنند بعد از مدتی اثرات بی نظیر آنرا بسیار شگفت انگیز می یابند.
نویسنده :ندا مفاخری ، مدرس مهارت های نرم برای مدیران و سازمانها
برای برگزاری کارگاه آموزشی شش کلاه تفکر در سازمانتان می توانید، با ما تماس بگیرید .
در طی سالهای گذشته ،سازمانها و شرکت های زیادی توانسته با استفاده از این دوره آموزشی مهارتهای فکری و کیفیت تصمیم گیری مدیران و افرادتیم های مختلف خودشان را توسعه بدهند .
شماره تماس ما : 021-44841991 و 09383644531
نکات کوتاه و کاربردی
در کانال «بله» مدیران ایران
2 thoughts on “شش کلاه تفکر چیست؟”
دوره آموزشی شش کلاه تفکر با خانم دکتر عالی بود . فرهنگ تصمیم گیری و فکر کردن را در شرکتمون تغییر داد . ما این کارگاه را سه سال پیش داشتیم امروز می خواستم برای کسانی که جدید استخدام شدند دنبال مطلب در موردش بگرم به این مقاله کامل خوردم واقعا زحمتهای شما با ارزشه ممنون از شما.
روشهای اینجوری دیگری هم هست ؟
کارگاه شش کلاه تفکر برای من بسیار مفید بود تو دوره mba که در موردش برامون صحبت کردید . یکی از مطالبی بود که جز ساختار فکرم شد.